İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğini durdurma tehdidini hayata geçirmesi, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik hattı doğrudan etkiledi. Mart ayından itibaren yaşanan kesintiler, başta Çin olmak üzere bölge petrolüne bağımlı ekonomilerde arz sıkıntısına yol açtı.
Bu süreçte Çin’in Irak ve Kuveyt’ten ithalatı sert düşerken, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve İran’dan yapılan alımlarda da belirgin azalma görüldü. Yılın ilk iki ayında ithalat yüzde 15,8 artarak yaklaşık 97 milyon tona yükselse de marttan itibaren hızlı bir düşüş trendine girildi. Çin Gümrük Genel İdaresi verilerine göre ithalat martta yüzde 2,8, nisanda yüzde 20, mayısta yüzde 29 ve haziranda yüzde 41,3 azaldı.
Toplamda, Çin’in ham petrol ithalatı geçen yılın ilk yarısındaki 279,5 milyon tondan bu yıl 247,6 milyon tona gerileyerek 32 milyon tonluk kayıp yaşadı.
PEKİN’DEN ÜÇ HAMLELİK KRİZ YÖNETİMİ
Çin yönetimi, yaşanan arz daralmasını sınırlamak için üç kritik adım attı. Öncelikle stratejik ve ticari petrol stokları devreye alındı. Ardından rafine petrol ürünleri ihracatına kısıtlama getirilerek iç piyasaya yönlendirme yapıldı. Son olarak rafinerilerin kapasite kullanım oranı kademeli olarak düşürüldü.
Savaşın başlamasından kısa süre sonra rafine ürün ihracatına sınırlama getiren Pekin, mart ayında devam eden sevkiyatlar nedeniyle ihracatta yüzde 25 düşüşle 2,58 milyon tonluk seviyeyi gördü. Nisan itibarıyla ise ihracat büyük ölçüde durduruldu.
Stok tarafında ise Çin’in yaklaşık 190 milyon ton seviyesinde olduğu tahmin edilen rezervleri devreye alındı. Mayıs ve haziran aylarında stoklardan toplamda yaklaşık 4 ila 5 milyon ton petrol kullanıldığı öngörülüyor.
RAFİNERİLERDE ÜRETİM FRENİ
Talep ve arz dengesini sağlamak için rafinerilerde de üretim azaltıldı. Şubatta yüzde 73 olan kapasite kullanım oranı, haziranda yüzde 58’e kadar geriledi. Aynı dönemde ham petrol işleme hacmi de düşüş gösterdi ve mart-haziran arasında toplam üretim kaybı yaklaşık 33 milyon ton oldu.
Haziran ayında rafinerilerin işleme hacmi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 19,1 azalırken, yılın ilk yarısındaki toplam düşüş yaklaşık yüzde 5 olarak kayıtlara geçti.
Tüm bu veriler, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimin Çin’in enerji tedariki üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu ve Pekin’in krizi çok yönlü önlemlerle yönetmeye çalıştığını ortaya koyuyor.
