Conkbayırı’nda tarihi bir dönüm noktasına imza atan 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal Atatürk’ün, 25 Nisan 1915’te Anzaklara karşı yürüttüğü başarılı müdahalenin önemi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden (ÇOMÜ) Dr. Öğretim Görevlisi İsmail Sabah tarafından detaylı bir şekilde ele alındı. Sabah, bu kritik olayın 1956 yılında Avustralyalı gazeteci ve yazar Alan Moorehead tarafından kaleme alındığını belirtti. Moorehead, 57. Alay’ın Atatürk’ün komutasında Conkbayırı’na gerçekleştirdiği müdahaleyi, “İtilaf kuvvetleri açısından bakıldığında bütün bir seferin en büyük, en talihsiz rastlantılarından biri de küçük rütbeli ama dahi bir Türk subayının o esnada orada bulunmasıydı” ifadeleriyle tanımlamıştır.
25 Nisan 1915’te, 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal Bey, 57. Alay ile Anzak Kolordusu’na karşı önemli bir direniş göstermiştir. Dr. Sabah, bu süreçte 57. Alay’ın Bigalı köyünde bulunduğunu ve Anzak Kolordusu’nun Arıburnu’na çıkmasıyla birlikte Tümen Komutanı Mustafa Kemal Bey’in harekete geçtiğini dile getirdi. Sabah, “25 Nisan sabahı saat 10.00 civarında 57. Alay, Conkbayırı’na yetişmiştir” dedi.
Dr. Sabah, Atatürk’ün o dönemde sahili korumakla görevli olan 27. Alay’a bağlı askerlerle karşılaştığını ve bu karşılaşmada tarihi bir konuşmanın yaşandığını ifade etti. Atatürk, askerlerin “Efendim düşman…” diyerek düşmanın bulunduğu 261 rakımlı tepeyi gösterdiklerini anlattı. Atatürk, o sırada düşmanın yaklaşmakta olduğunu fark ederek, “Düşmandan kaçılmaz” diyerek askerleri cesaretlendirdi. Askerlerin cephanelerinin bittiğini bildirmeleri üzerine, “Cephaneniz bittiyse süngünüz var” diyerek askerleri süngü takmaya teşvik etti. Ardından 57. Alay’ın tekrar bir araya gelmesini emretti.
57. Alay, Atatürk’ün önderliğinde Conkbayırı’na yöneldiğinde, Atatürk, Çanakkale Muharebeleri tarihine damga vuran o meşhur emrini verdi: “Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimizi başka kuvvetler ve kumandanlar alabilir.” Bu emir, 57. Alay’ın taarruza geçmesini sağladı. Dr. Sabah, bu kritik müdahalenin Çanakkale savunmasının çökmesini engelleyerek muharebelerin en önemli aşamalarından birini oluşturduğunu vurguladı.
Dr. Sabah, Atatürk’ün aldığı bu inisiyatifle daha fazla asker kaybının önüne geçtiğini belirterek, “Eğer Atatürk, 57. Alay ile Conkbayırı’na yetişmemiş olsaydı, yarımadadaki stratejik noktalar Anzakların eline geçebilirdi” dedi. Bu olay, Türkiye’nin tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir.
